Wondere wereld

Catecheten en pastores zullen het bevestigen: jongeren en hun ouders hebben nauwelijks nog weet van de inhoud van het christelijk geloof. Die lacune komt niet uit de lucht vallen. Religieuze socialisatie in het gezin en in de samenleving was vanaf de middeleeuwen tot de jaren 1960 de sokkel van het christendom. Die brokkelde in ijltempo af. Eerst spraken sociologen nog over believing without belonging – mensen geloven nog, maar bekennen zich niet meer tot de Kerk. Ondertussen verdwijnt ook de believing. Dat deze neergang zo snel kon gaan, toont dat er al veel belonging without believing was: wie naar de kerk ging, deed dat niet vanuit een diep verankerde geloofsovertuiging, maar omdat praktiseren deel uitmaakte van de heersende cultuur en de sociale verwachtingen.

Douane
Toch tellen we in België ongeveer 90.000 dopelingen, communicanten en vormelingen per jaar. Die cijfers liggen spectaculair hoger dan het aantal kerkgangers. Al een paar decennia frustreert deze situatie catecheseverantwoordelijken. Initiatiesacramenten veronderstellen toch kerkbetrokkenheid? Moeten we de voorwaarden om sacramenten te ontvangen daarom niet verstrengen? Een verwijzing naar het catechumenaat aan het begin van het christendom wordt dan graag en snel gemaakt: toen werd het doopsel aan strenge voorwaarden gebonden. Nochtans heeft dat model niet lang gefunctioneerd. En fundamenteler: dreigt dan niet de ‘douanementaliteit’ die paus Franciscus streng verwierp? Is het wel evangelisch om onszelf tot een soort heilige rest te reduceren en zo de minderheidspositie te cultiveren? 

“Is het wel evangelisch om onszelf tot een soort heilige rest te reduceren?”

Initiatie
De vraag naar meer betrokkenheid bij het kerkelijke leven is legitiem. Toch is het stellen van toelatingseisen niet de juiste weg. Achter elke sacramentenaanvraag schuilt een zinvraag. Catechese pikt die op en nodigt uit om op verkenning te gaan in de wondere wereld van het geloof. En dat houdt veel meer in dan geloofskennis meegeven, ook al mogen we die vandaag best wat meer in de verf zetten. Catechese is initiatie: ze leidt binnen in het nooit te vatten en altijd weer nieuwe mysterie van God. Leren, beleven, vieren en handelen gaan daarin samen. Catechese laat kinderen en hun ouders – en volwassen geïnteresseerden – proeven van geloof als een manier van leven die vreugde en kracht geeft. Ze diept hun zoektocht uit en daagt hen uit om met het geloofsverhaal in gesprek te gaan als een verrassende beleving van de werkelijkheid. 

Groei
Sacramenten vormen op die manier een groeimoment. In het vroege christendom leefde de overtuiging dat het ontvangen van de initiatiesacramenten de genade schenkt om ze te begrijpen en te beleven. Je moet ze dus goed voorbereiden, maar je moet ze niet verdienen. Ze zijn geschenken voor je levenstocht. Ze doen iets in het leven van een mens. Zeker als je daarbij een gemeenschap ontmoet die verwelkomt en authentiek getuigt van wat haar inspireert. Of om het met Augustinus te zeggen: “Mensen luisteren veel liever naar ons als ze in onze woorden doorleefde vreugde smaken.”